fenfkb
25 Takipçi | 0 Takip
Kategorilerim

Eğitim

Şiir

Bilim

Diğer İçeriklerim (816)
Tüm içeriklerim
Takipçilerim (25)
24 11 2012

Hareketli varlıklar ve süratleri

Hareketli varlıklar ve süratleri |  görsel 1

 

 

Sürat nedir?

 

Sürat, hareketli varlıkların belirli bir yolu ne kadar zamanda aldığını belirler. Sürati hesaplayabilmek için bir cismin hareketi boyunca aldığı yolu ve cismin bu yolu alması için geçen zamanı bilmemiz gerekir.

Bu bilgileri kullanarak bir cismin süratini hesaplamak için, cismin aldığı yolu geçen zamana oranlarız.

 


Ölçülen her büyüklüğün mutlaka bir birim ile belirtilmesi gerektiğini biliyoruz. Uzunluk birimini santimetre (cm), metre (m), kilometre (km); zaman birimini ise saniye (s), dakika (dk.), saat (h) olarak ifade edebiliriz.

 

Süratin birimi ise;


 Günümüzde bilinen en büyük sürat ışığın süratidir. Işığın sürati için şöyle bir karşılaştırma yapılabilir: Güneş ve Dünya arasındaki mesafe kadar bir yolu yarış arabası yaklaşık 43 yılda alabilir, aynı yolu ışık yaklaşık sekiz dakikada alır. Doğada canlılar da farklı süratlerde hareket ederler. Örneğin, en süratli kara hayvanı olan çita 140 km/h sürate ulaşabilir. Kartallar ise havada büyük bir sürat yaparak aşağıya doğru inişe geçerler. Bu iniş sırasında yaklaşık 322 km/h süratle hareket ederler. En süratli balık ise yelken balığıdır ve sürati 110 km/h'e kadar ulaşabilir. Şehirler arası yollarda otobüslerin süratlerini ölçmek ve kaydetmek için takometre kullanılır. Takometreler de yol ve zaman değerlerini kullanarak sürati
hesaplar. Ayrıca şehir içi ve şehirler arası yollarda sürat limitlerini aşan taşıtları tespit etmek için radar adı verilen araçlardan faydalanılır.

 

Sürati yaklaşık 118 km/h' den fazla olan rüzgârlara kasırga denir. 2005 yılının Ağustos ayında Amerika'da meydana gelen Katrina kasırgasının sürati yaklaşık 260 km/h'e ulaşmıştır ve bu kasırga büyük bir felakete yol açmıştır. Rüzgârın sürati anemometre isimli bir araçla ölçülür.

 

Ailemizle birlikte başka bir şehre yolculuk yaparken, aracımızın sürat göstergesinin uzunca süre aynı değeri gösterdiğini gözlemlemişizdir. Bu durum bize, geçen zaman aralığında aracımızın süratinin değişmediğini gösterir. Bu şekilde hareket eden araca, sabit süratli hareket ediyor diyebiliriz. Yani aracımızın bu zaman aralığındaki sürati sabittir.

 

Çevremizde hareket eden cisimler, bu hareketlerinden dolayı bir enerjiye sahiptir. Bu enerji hareket enerjisiolarak adlandırılır.  Günlük hayatımızda kullandığımız çamaşır makinesinin kazanı, mikserin çırpıcıları ya da vantilatörün pervanesi çalışırken, kuşlar uçarken, bir fare kediden kaçarken ya da kedi fareyi kovalarken hareket enerjisine sahiptir.

 

 Bir kuvvetin etkisi sonucunda cisimler hareket edebilir. Bildiğimiz gibi hareket eden cismin enerjisi, hareket enerjisidir. Hareket enerjisi, cismin hareketine devam etmesini sağlar. Ancak bir süre sonra sürtünme kuvvetibu enerjinin farklı bir enerjiye dönüşmesine sebep olur. Bunun sonucunda cismin, üzerinde hareket ettiği yüzey ve ortam bir miktar ısınır. Cismin sahip olduğu hareket enerjisinin tamamı başka bir enerjiye dönüşünce cisim artık hareket etmez ve durur.

BALIKLARIN yapısı suyun içinde kolay hareket etmelerine  elverişlidir. Balığın başlıca ilerleme gücü, vücudunu kıvırarak hareket ettirmesinden ileri geliyorsa da, jet güdümü sağlayan yardımcı motorlarının varlığı da tespit edilmiştir. Bilhassa hızlanacağı vakit, solungaçlarından gayet hızlı olarak su püskürtür. Suyun içinde en hızlı yol alan yaratığın, sırtında kanadımsı bir parça bulunan bir kılıçbalığı cinsinin olduğu kabul edilmektedir. Bu balığın hızı saatte en çok 108 kilometredir. Kılıçbalığı ile diğer bazı balıklarda saatte 96 km.'lik bir hıza erişebilmektedirler. Yunuslar saatte 66 km. ile deniz memelilerinin en hızlı olanlarıdır.
Kuşlar En Hızlı Yaratıklardır

Bütün hayvanların sürat rekoru, «firkateyn kuşu» denilen çok uzun kanatlı bir deniz kuşundadır. Uçuş hızı saatte 160 km. olan bu kuşun bazen bunun iki misli hızla da uçabildiği rivayet edilir. Karasağan'lar, kuşların en süratlileri arasmdaysalar da, iddia edildiği gibi saatte 30 km.'ye eriştikleri şüphelidir. Doğan da hızını pike inişler ve uygun rüzgârlar hesaba katılmaksızın saatte 160 km.'ye yükseltebilir.
Uçak hız ölçüleriyle tespit edildiği üzere, bazı kaz türleri saatte 96 km. hızla uçabilmektedirler. Yükseklik rekoru da 8700 metre ile onlardadır. Fakat kuşlar göç zamanlarının dışında genel olarak 600 metreden daha aşağılarda uçarlar.

Hızlı Koşan Memeliler

Memelilerde de hatırı sayılır hız rekorları bulunmakla beraber, bunlar kuşlarınkilerle şüphesiz başa çıkamazlar. En hızlı dört ayaklı kara hayvanı, rekor hızı saatte 112 km. olan çita adlı bir nevi pars'tır.
Moğolistan antilopu ile Kuzey Amerika'nın çatal boynuzlu geyiği, saatte 96 km. giden bir otomobili geçebilir. Bîr yarış atıyla ilgili olarak kaydedilen en yüksek sürat saatte 76.8 km.'dir. Bazı iri cins tavşanlar da saatte 72 km. ile bu rekora yaklaşırlar. Büyük kangu-ru'nun en yüksek hızı da bu kadardır.
Dört ayak genel olarak koşu için daha elverişlidir. Bir insanın erişebildiği en yüksek hız 100 metre koşu hesabıyla, saatte 36.5 km. iken, tazı cinsinden bir köpek 64 km. süratle yol alabilir, ve böyleyken' bile tavşana yetişemez; En yavaş kara hayvanı, yerde saatte 800 metreden fazla gidemiyen «yakalı tembel hayvan» dır.
Fakat memeliler hız bakımından sürüngen atalarından çok daha ileridirler. Bir insan Avrupa ile Birleşik Amerika'daki yılanların pek çoğundan kaçıp kurtulabilir. 3,5 metre uzunluğunda olabilen «Afrika mambası» adlı yılan, saatte 15 kilometreyi bulan hızıyla dünya yüzündeki en hızlı yılanlardan biridir. Rahatsız edilmeden dahi hücuma geçtiğine göre bu hayvan, yılanların en tehlikelilerinden biridir.

Ufak, Ama Hızlı Hayvanlar

Hayvanlar âleminin en küçük üyeleri hiç de yavaş denmeye lâyık değillerdir. Böcekler âleminde kızböceği denilen bir böcek saatte 88 km., bir işçi bal arısı 24 km., bir arı beyi (kıraliçe arı) saatte 32 km., bir erkek arı işe saatte 40 km. hızla yol alabilmektedir. Bu son iki cins saniyede 330 kere kanat çırparlar.

1308
0
0
Yorum Yaz